Huế ở đâu trong sự phát triển thần kỳ của thế kỷ 21?

Trong nhiều năm qua, người ta vẫn thường nhắc đến những “sự phát triển thần kỳ” của các thành tựu khoa học kỹ thuật, của đổi mới. Nhưng song hành cùng sự phát triển của một đất nước bao giờ cũng là việc giữ gìn và bảo tồn văn hóa bản địa - thứ làm nên một cá tính riêng cho mỗi dân tộc. Việt Nam gọi tên những cố đô, trong đó có Huế, một bản sắc không thể chối từ.

Chúng tôi, tập thể khối 11 và các thầy cô của trường PTLC Olympia (Hà Nội) đã được đắm chìm trong không khí Huế yên bình và học được rất nhiều điều thú vị, không chỉ về lịch sử, nghệ thuật, văn học, mà còn về chính bản thân các em, tại đất Thần-Kinh này. (từ ghép của hai từ “Thần bí” và “Kinh đô” do các nhà nghiên cứu đăt)

Huế ở đâu trong sự phát triển thần kỳ ấy, chúng tôi đã có những khám phá và câu trả lời cho riêng mình trong chuyến đi này.

Huế ở lại với hệ kiến trúc cổ kính đặc trưng

Trái ngược với cái sôi động, náo nhiệt của thủ đô Thăng Long - Hà Nội, cố đô Huế luôn khoác lên mình màu sắc đượm buồn, mơ mộng của dòng sông Hương chảy da diết cùng những tà áo dài mềm mại tím biếc, tha thướt đi trên những con đường xe cộ chạy êm ru, không một tiếng còi. Dường như màu sắc mờ mờ ảo ảo này luôn tồn tại song song với sự trang trọng, hoa mỹ của những công trình kiến trúc mang dấu ấn lịch sử lâu đời, và đặc biệt là bùng nổ trong thời Nguyễn. Vẻ đẹp của Huế là khác biệt, là độc nhất, và vì vậy những giá trị văn hóa nơi đây cần được giữ gìn và bảo tồn dưới sự sở hữu của nhiều thế hệ.

Đi bộ trên đường Chợ Đêm bên cầu Tràng Tiền, đón những cơn gió thoang thoảng trước những ngày mưa ẩm ướt tại Huế, chúng tôi bỗng thấy lạ lẫm bởi khó có thể tìm thấy sự hiện diện của những toà nhà cao tầng, các trung tâm mua sắm hàng hiệu sầm uất, nhữngcửa hàng đồ ăn nhanh và các tiệm trà sữa vốn rất phổ biến ở Hà Nội. Huế vẫn hoàn là Huế, dù có phát triển nhưng vẫn giữ vững được cái riêng của mình. Cô hướng dẫn viên của cả đoàn nhận định, “Khi người ta nói đến Huế người ta nghĩ đến những gì nó cổ, cũ, trầm lắng, buồn chứ người ta không hi vọng tìm những cái mới mẻ. Tất cả du khách đến đây phần lớn nếu mà là du khách nước ngoài thì họ sẽ yêu thích và tìm những cái gì cũ, còn cái mới bên họ có quá nhiều rồi, họ sẽ đi tìm những những thứ bên họ còn thiếu. Còn du khách Việt Nam họ cũng rất thích thành phố này vì địa điểm này giữ lại được giá trị lịch sử xưa cũ còn những thành phố khác thì gần như không có được những điều này.”

Vua Gia Long đã chọn Huế làm kinh đô cho cả một triều đại bởi lẽ Huế nằm ngay giữa hai miền Nam Bắc, mang vị trí địa lý vô cùng quan trọng, có hội tụ đủ yếu tố của một kinh đô hùng manh, với núi non, biển cả. Quần thể di tích cố đô Huế, được xây dựng từ đầu thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, nay được duy trì dưới sự quản lí của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, và công trình này đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới từ năm 1993. Quần thể bao gồm 3 công trình xây dựng lớn, lồng vào nhau, được bố trí đối trên một trục dọc xuyên suốt từ mặt nam lên mặt bắc: Phòng Thành, Hoàng Thành và Tử Cấm Thành.

Mặc dù bên trong Hoàng Thành, hay Đại Nội, hiện nay chỉ còn 20% những công trình còn trụ lại sau bom đạn của chiến tranh, chúng tôi không khỏi bị choáng ngợp bởi sự hùng vĩ và rộng lớn của kinh thành nhà Nguyễn. Điều kì diệu hơn là qua từng ngóc ngách của Đại Nội, chúng tôi cũng không thể tìm được một mẩu rác . Điều này chứng minh rằng những người làm du lịch nơi đây có tầm nhìn rất xa, ngoài việc chính họ giữ gìn và bảo vệ những công trình kiến trúc thì họ luôn lan truyền những hành động đẹp cho các du khách tham quan.

Chú Nhã, hướng dẫn viên du lịch của đoàn trường Olympia cho biết. “Như khi vào luôn luôn đi lối này và hạ mũ xuống và chúng ta cúi đầu. Đặc biệt chú chưa bao giờ thấy khách du lịch vứt rác và cũng chưa các trường hợp khắc vẽ lên di tích cả đây là một tín hiệu đáng mừng”.

(Ảnh: Đại Nội - Hoàng thành Huế)

Huế ở lại với nhã nhạc cung đình luôn được ghi nhớ

Đồng hành với sự phát triển vượt bậc về mặt văn hoá, xã hội trong thời nhà Nguyễn, ta không thể nào không nhắc đến một loại hình nghệ thuật đặc sắc, đánh dấu đỉnh cao của phong cách thưởng thức âm nhạc của các vị vua bấy giờ, còn được gọi là Nhã nhạc cung đình Huế. Theo đánh giá của UNESCO, "Trong các thể loại nhạc cổ truyền ở Việt Nam, chỉ có Nhã nhạc đạt tới tầm vóc quốc gia". Nhã nhạc đã được phát triển từ thế kỷ 13 ở Việt Nam đến thời nhà Nguyễn thì Nhã nhạc cung đình Huế đạt độ chín muồi và hoàn chỉnh nhất. Ngày nay, bước chân đến Huế, du khách có rất nhiều cơ hội để thưởng thức Nhã nhạc cung đình tại nhiều địa điểm như trên sông Hương, hay trong các rạp ca múa nhạc tại chính nơi đây.

(Ảnh: Các nghệ sĩ đang biểu diễn)

Trong buổi trò chuyện với ông chủ của Nhà hát kịch Nghệ thuật Truyền thống Huế, chú cho biết, nhà hát đây là nhà hát nghệ thuật truyền thống, chức năng chính là biểu diễn sân khấu ca thanh Huế và trong đó có sự biểu diễn của nhã nhạc cung đình Huế và âm nhạc dân gian. Có 2 đoàn là đoàn kịch và đoàn ca múa nhạc thì song song các hình thức biểu diễn là truyền thống và hiện đại. Hiện nay theo xu hướng chung thì chúng ta tiếp cận với nghệ thuật truyền thống cũng hạn chế. “Và hôm nay buổi biểu diễn này thực sự rất là xúc động, ấn tượng với nghệ sĩ như các chú; con là những thế hệ trẻ mà đã đến và tìm hiểu một cách sâu sắc và muốn đến với nghệ thuật truyền thống thì hi vọng đây sẽ là cái cầu nối, mà sau khi xem thì các con sẽ làm người cầu nối, quảng bá giới thiệu với những bạn trẻ là nghệ thuật truyền thống nó đặc sắc như thế hay như thế và chúng ta phải gìn giữ vì đó là nguồn gốc của chúng ta.”

Khi được hỏi về lý do chú đến với loại hình nghệ thuật truyền thống này, chú cho biết, “Tất cả nó đều là cơ duyên. Ngày xưa chú học phổ thông không nghĩ là mình sẽ làm nghệ sĩ nhưng mà sau khi tiếp cận rồi thì mình cảm thấy yêu và đam mê. Như chú đã nói đây là hồn quốc của dân tộc những gì tinh hoa cha ông để lại cho chúng ta vì một dân tộc không thể phát triển khi mà ta quên đi quá khứ quên đi giá trị văn hóa của mình.”

Loại hình âm nhạc này đã thấm sâu vào máu của người dân xứ Huế, và niềm đam mê âm nhạc này có thể được lan truyền tới những vùng miền khác tổ quốc ta. Dưới những ánh đèn xanh, đèn hồng sáng rực đang bao phủ lên toàn bộ sân khấu được bố trí như cung đình thời xưa, các diễn viên, nghệ nhân, nhạc sĩ, ca sĩ đang mải mê đắm chìm trong những tiết mục của mình, với một mục đích giản dị, để được phơi bày niềm đam mê đối với loại hình âm nhạc mà đã gắn liền với cội nguồn của những con người xứ Huế nơi đây.

Trước khi buổi biểu diễn tại Nhà hát kịch Nghệ thuật Truyền thống Huế bắt đầu, nhà sử gia Nguyễn Quang Sáng đã phát biểu, “Đại nhạc trong Nhã nhạc cung đình Huế giống như nhạc rock vậy”. Quả nhiên sự hoà quyện trọn vẹn của các nhạc cụ khác nhau, tiếng trống, tiếng khèn, nổi lên với giai điệu uyển chuyền không khác gì một bản solo của các guitarist huyền thoại cả. Với sự so sánh này, có lẽ sẽ có nhiều người trở nên hứng thú hơn với thể loại nhạc cổ truyền cao cấp này và trân trọng nó như một dấu ấn dân tộc mà những con người xứ Huế có thể tự hào đem đi khoe với các vùng miền khác, các đất nước khác.

Huế ở lại trong những thế hệ sau...

Trong ngày thứ ba, chúng tôi đã có cơ hội tìm hiểu về thái độ của lớp trẻ với việc giữ gìn bản sắc văn hoá Huế qua buổi giao lưu với các thầy cô giáo và học sinh trường THPT chuyên Quốc Học Huế, ngôi trường có bề dày lịch sử hơn 100 năm và cũng là nơi vị lãnh tụ vĩ đại Hồ Chí Minh từng học tập.

Thầy Nguyễn Phú Thọ, phó hiệu trưởng trường THPT chuyên Quốc Học Huế cho biết: “Các bạn trẻ đang muốn tiếp cận được những văn hóa hiện đại, tuy nhiên ở Quốc học Huế học sinh cũng có ý thức giữ gìn. Và trong nhà trường thì các thầy cô mong muốn các bạn giữ được các bản sắc của Huế. Như đồng phục của trường thì luôn có hai ngày mặc áo dài mặc dù vẫn có kết hợp với những trang phục hiện đại. Trong các hoạt động của nhà trường cũng có những hoạt động chú trọng tới cái nền văn hóa của dân tộc. Tuần sau thì tổ Văn của trường sẽ tổ chức đêm ngoại khóa có mời giáo viên, phụ huynh học sinh, cựu học sinh và học sinh hiện tại để tham luận rồi trình diễn các tiết mục văn nghệ dân gian liên quan tới văn học thì đấy cũng là một hoạt động để gìn giữ văn hóa dân tộc. Trong các giờ chào cờ, tất cả nội dung đều là học sinh thiết kế và trong tất cả chương trình đó các em tự xây dựng nền văn hóa dân tộc mặc dù hội nhập, mặc dù năng động nhưng các bạn vẫn luôn có ý thức”

Trong thời kì hội nhập, việc giữ gìn bản sắc thuần tuý của xứ Huế dường như là một thử thách, và giới trẻ sẽ là những con người quyết định số phận của văn hoá Huế. Vì vậy, mọi hoạt động trong trường Quốc Học Huế đều được tính toán kĩ lưỡng để đảm bảo rằng mọi học sinh, dù sau khi tốt nghiệp mà học đại học tại nơi khác hoặc đi du học, đều luôn luôn nhớ về quê hương của mình và luôn mang trong mình bản ngã của con người Huế.

Việc giữ gìn văn hoá Huế không chỉ được các nhà giáo đề cao, trân trọng và phổ biến từ những cơ sở giáo dục trên khắp địa bàn Huế. Một khi đặt chân lên mảnh đất Huế, những con người từ mọi miền tổ quốc và trên toàn thế giới cũng luôn ý thức được tầm quan trọng của việc nâng niu vẻ đẹp Huế. Các giao viên khoa Khoa học xã hội của Trường PTLC Olympia đã triển khai dự án “Việt Nam - Hành trình kết nối” trong năm học 2017-2018 với mục đích giáo dục các em học sinh thêm phần nâng niu những giá trị văn hoá truyền thống của Tổ quốc gắn liền với bản ngã, với cội nguồn của các em. Dự án bắt đầu với “Hà Nội trong mắt ai?”, và các sản phẩm học tập của các các em đã được mang vào Huế như mang những cơn gió Hà Nội trong buổi giao lưu với trường Quốc Học Huế.

Quỳnh Chi - Minh Giang - Cẩm Bình - Nhật Phú

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bài viết là những cảm xúc và trải nghiệm của các Olympians khối 11 trong chuyến đi học tập trải nghiệm liên môn Ngữ văn – Lịch sử - Địa lý – Âm nhạc – Nhân văn – Tiếng Anh – Mỹ thuật mang tên “Việt Nam hành trình kết nối” tại cố đô Huế diễn ra từ ngày 1/11 – 5/11/2017.